Partie polityczne na Tiktoku. Jak wygląda polityka w erze algorytmów?

Polityka przeniosła się do Internetu – co do tego od dawna nie ma wątpliwości. Niemal każdy znany polityk ma swoje konto na co najmniej jednym portalu społecznościowym. Prezydent przedstawia swoje decyzje na X. Premier dzieli się kulisami wizyt międzynarodowych na Instagramie. Obrady sejmu są streamowane na YouTube. Wyborcy kłócą się w komentarzach, a partie polityczne… publikują memy na TikToku.

Krótka historia

W 2016 roku chińskie przedsiębiorstwo ByteDance stworzyło serwis społecznościowy do nagrywania krótkich form wideo o nazwie Douyin. Rok później ten technologiczny gigant przejął popularne na zachodzie Musical.ly iprzekształcił je wglobalny odpowiednik swojej platformy – TikToka.

TikTok rozwinął się błyskawicznie, co dodatkowo spotęgowała pandemia COVID-19 inuda wynikająca zograniczonego życia społecznego. Aby uniknąć pozostania wtyle iczerpać zsukcesu konkurenta, inne platformy odpowiedziały inkorporacją krótkich filmików we własne struktury. Powstały Instagram Reels, YouTube Shorts, anawet Snapchat Spotlight. Doszło do homogenizacji mediów społecznościowych.

Pierwsze kroki na TikToku

Lewica jako pierwsza wykorzystała TikToka do komunikacji z wyborcami. Konto partii powstało już w lipcu 2020 roku. Niedługo potem do Lewicy dołączyło Razem, w2021 roku Konfederacja, a w 2022 – Polskie Stronnictwo Ludowe, Platforma Obywatelska iPolska2050. Prawo iSprawiedliwość jako ostatnia duża partia założyło konto na TikToku iod razu potraktowało potencjał platformy naprawdę poważnie od razu przechodząc do politycznej ofensywy. W lutym 2023 roku powstał pierwszy filmik zTomaszem Porębą zachęcającym do oddania głosu na PiS w roli głównej. „PiS wchodzi na Tik Toka – będziemy tu opowiadać Wam otym jaką Polskę budujemy!”, zapowiadał opis.

Zadawanie niewygodnych pytań politycznym oponentom, krytyka, urywki wypowiedzi zwieców wyborczych, konferencji lub sejmowej mównicy, obietnice wyborcze – tak wyglądały początki.

Większość nagrań w tamtym czasie zdobywała od kilku do kilkadziesięciu tysięcy wyświetleń, choć zdarzały się też „virale”, które docierały do milionowych publiczności. Łączyły je przede wszystkim trzy cechy: wywoływały emocje, były zabawne izazwyczaj skupiały się na politycznych przeciwnikach. Ze względu na ich powodzenie niektóre partie wykorzystywały coraz więcej kontrowersji ihumoru wswoich materiałach, aż polityczny przekaz stał się drugorzędny wobec trendów.

„Polityczna strona TikToka” – to publikują partie

Polskie Stronnictwo Ludowe nie dostosowuje udostępnianych treści do specyfiki TikToka, co przekłada się na niskie zainteresowanie odbiorców. Partia ogranicza się do udostępniania nagrań z sejmu, konferencji lub wywiadów. Zasięgi oscylują zazwyczaj w obrębie kilku lub kilkunastu tysięcy wyświetleń. Taką strategię przyjęła także Polska2050 zpodobnym skutkiem.

Konfederacja WiN udostępnia podobne treści, jednak zdużo lepszymi wynikami (być może wzwiązku większą obecnością wyborców w mediach społecznościowych – profil obserwuje ponad 440 tysięcy osób). Partia publikuje także fragmenty z podcastu „Mentzen Grilluje”, wktórych ten zwraca się bezpośrednio do Polaków. Oglądalność takich treści jest bardzo zróżnicowana iwynosi od kilku do kilkuset tysięcy.

Przyglądając się TikTokom Lewicy można zauważyć, że okazjonalne treści podążające za trendami osiągają dużo wyższe zasięgi niż merytoryczne wypowiedzi igrafiki. Prześmiewcze materiały zazwyczaj zawierają wizerunek prezydenta Karola Nawrockiego iprzyciągają dużo więcej uwagi niż zaproszenia na spotkania wyborcze lub postulaty partii.

Największy balans między powagą a humorem widać na profilu Razem. Upubliczniane fragmenty wypowiedzi często są dostosowane do specyfiki TikToka przez edytowanie materiału lub dodawanie wstępu. Krytyka iprześmiewcze treści nie skupiają się na jednej osobie lub grupie, ale dotykają wielu środowisk, także lewicowych, zazwyczaj odnosząc się do konkretnych sytuacji. Podobnie jak w przypadku Lewicy, zabawne treści cieszą się dużą większą popularnością iosiągają od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy wyświetleń.

Konto Koalicji Obywatelskiej jest zbudowane wokół wypowiedzi premiera Donalda Tuska. Dawniej partia udostępniała więcej nagrań z wizerunkami różnych polityków, które były stworzone zmyślą opublikacji na TikToku, lecz nie były one chętnie oglądane. Edity iżarty zPrawa iSprawiedliwości iprezydenta zdobywają nawet dziesięć razy więcej wyświetleń niż inne materiały.

Największą oglądalność zdobywa Prawo i Sprawiedliwość[U1] , które podobnie jak KO, niemal całą swoją obecność na TikToku poświęciło Donaldowi Tuskowi. Profil wygląda bardziej jak strona z memami niż narzędzie kampanii politycznej. Oglądając treści partii nie można się dowiedzieć jakie przedstawia poglądy, ponieważ PiS nie publikuje wypowiedzi własnych polityków. Oglądalność nie spada poniżej kilkuset tysięcy, aczęsto przekracza nawet milion wyświetleń.

Dlaczego memy?

Komunikacja polityczna coraz bardziej przypomina spektakl, co jest charakterystyczne dla narastającego zjawiska politainmentu (termin powstał przez połączenie angielskich słów politics oraz entertainment). „Współczesny politainment to nie tylko forma przekazu, ale także sposób budowania relacji z wyborcami, kreowania emocji i zarządzania wizerunkiem” – pisze Karolina Jagoda w artykule „P jak Politainment” na platformie LinkedIn – „Granica między politykiem a celebrytą zaciera się, a polityka staje się częścią popkultury.”

Platformy społecznościowe takie jak TikTok pozwalają politykom iść o krok dalej. Partie budują z wyborcami relacje, wykorzystują memy, aby ocieplić swój wizerunek lub zdyskredytować przeciwników, a wszystko to poprzez zapewnienie rozrywki.

Ponadto, praktycznym skutkiem upowszechnienia krótkich form wideo jest konieczność walki o uwagę odbiorców. Merytoryczne treści polityczne są dla przeciętnego użytkownika… zbyt nudne. Trudno się dziwić – polityka jest wszechobecna, więc większość społeczeństwa nie chce jej widzieć przeglądając media społecznościowe podczas chwili relaksu. Dzięki zabawnym treściom łatwiej dotrzeć do młodych użytkowników TikToka, których opinie polityczne nie są jeszcze w pełni uformowane. Memy i zabawne odpowiedzi na komentarze, często nawiązujące do popkultury, wywołują poczucie, że politycy są „na czasie”, znają realia życia młodych i wiedzą, czego od nich oczekują.

To JEST ważne

Temat może wydawać się błahy, ale stanowi poważne zagrożenie dla demokracji i debaty publicznej. Po pierwsze, wykorzystanie prześmiewczych TikToków w kampanii znacznie obniża poziom komunikowania politycznego. Emocje iżarty zajmują miejsce postulatów iprogramów, przekaz zostaje skrajnie uproszczony, asympatia wobec jednej partii opiera się na tym, że druga „jest zła”.

Format TikToków jest równie istotny. Wkrótkich formach wideo nie ma przestrzeni na przedstawienie kontekstu ani dokładne ukazanie niuansów, przyczyn iskutków wspominanych sytuacji lub decyzji. Merytoryczność zostaje zastąpiona emocjonalnością ikontrowersją. Wtakich warunkach manipulacja idezinformacja łatwo się rozpowszechniają.

Algorytm platformy sprzyja tworzeniu się tzw. „baniek informacyjnych” ipotęguje polaryzację społeczeństwa. TikToki udostępniane przez partie bawią część obywateli, ale dystansują izniechęcają tych zdrugiej strony sceny politycznej. Dochodzi do narastającej wrogości między zwolennikami różnych partii, szczególnie widocznej w komentarzach, i radykalizacji poglądów.

Manipulacyjne i jednowymiarowe TikToki mogą wpływać na podejmowanie decyzji wyborczych na podstawie stereotypów i uproszczeń, szczególnie jeśli wśród osób, których nie interesuje polityka. Wydaje się, że partie są tego świadome i wykorzystują potencjał nieustannej obecności w Internecie do wpływania na postrzeganie rzeczywistości przez odbiorców, na przykład używając „niszczyciel Polski” jako synonim „premier Donald Tusk”.

Wyświetlenia to nie wszystko. Osoby prowadzące TikTokowe profile partii powinny zastanowić się czy odbiorcy śmieją się z nimi, czy z nich.